Vrije universiteit Amsterdam logo
Universiteit Groningen logo
Universiteit Leiden

Safer SpaceDon't Stand By, Stand Up!

Shivani Sewtahalsing


For this Honours track, Rebuilding Education, we have designed a workshop to prevent bullying in primary education. This workshop will emphasize emotional bullying since 65% of people will have to experience bullying in their life. This can be as a bully, ‘the bullied’, a teacher. parent or friend. Our workshop wants to focus on the fact that everyone is responsible for keeping bullying alive in our society. With our workshop, we hope to change the high prevalence of bullying. During our workshop we will tackle the detection, approach and prevention about bullying. By focusing on these three pillars, the future teachers will have handles to actively stop bullying in their classroom.


This whole process started with a developmental psychopathology seminar we attended. During this seminar we had to create different prevention programmes for bullying and this really got to us. We saw how much of a problem bullying is in today’s society and the way it influences children’s mental health. We realised we wanted to see if we could do something about it. At first we did a brainstorm session to see what we could do and came up with the idea of a workshop. That Wednesday we proposed our idea to Yentl and she liked it. Even though we started later than the rest of the groups in the class, we had already come up with a plan.

We know that there are a lot of anti-bullying programmes already, but very few of them are actually effective, so we wanted to create a different one with a lot of different strategies so it would be as effective as possible. Furthermore, we don’t focus on teachers or the students, but we focus on the pabo-students. Especially after learning that pabo-students don’t really learn all that much about bullying in their studies, we realised there really was a gap in the programme which makes this workshop really effective. We also actively involve the students in the workshop. Besides that we focus on attention and support for the students and we do not think bullying is anyone’s fault and don’t put the blame on anyone, but we do think that everyone plays a role in perpetuating bullying.

During this course we have implemented a lot of feedback that we have received into the workshop. The first time we pitched our idea, we got a lot of valuable feedback from Hossam and his sister. They told us that storytelling would be an original and effective way to involve the audience in the story we are trying to tell. His sister also indicated that it is best to focus on pabo-students rather than teachers, because teachers are usually set in their teaching ways and they already have a heavy workload, so we thought that the workshop would be more effective for students.  The use of real cases was proposed by Yentl and we realised this would be very valuable, so we decided to incorporate this in our workshop. We also included the learning goals feedback from Betram and Jonas in the workshop. Laurence also thought we had a very good idea and there was a lot of potential. She did point out to us that bullying does not only take place in primary education, but that it really is a big social problem at all ages and that students and teachers are not immune to it. She also told us that it is important to inform the students and make sure they realise we are not putting the blame on them, but we think they are an important puzzle piece in solving the problem that is bullying. They can play a really important role in preventing bullying in their classroom.

We received some very nice feedback during the symposium. We especially enjoyed the compliments that we were given, which really gave us the confidence that we did create a very unique and important workshop. One person during the workshop wrote and we quote: “Lovely duo presentation. The innovativeness is high since there is already a lot out there on bullying aimed for children, but not aimed at PABO-students. I like the idea of doing role plays, I think that it is very useful to experience the situation.” Ian also really made us believe in our workshop by confirming that PABO-students do not already learn what we are trying to teach in our workshop.

In the end we decided that we want to send our redesign to some institutions, like the Dutch Youth Institute and the Ministry of Education to see if our workshop can be transformed into reality.


We have designed a workshop for pabo-students to prevent bullying in primary education. This workshop will take 3 hours to complete and will provide additional workshops if students feel like they want more information about certain topics.

The first part of the workshop is the opening. During this part we will start with a main message to make it clear to the students that the workshop itself also is a safe space. By reassuring them we hope that the students will state whenever they feel uncomfortable and prefer to participate in the background. This can be the case when students themselves have had negative experiences with bullying. The most important thing to note is that we will aim for a comfortable and safe atmosphere in which all students feel confident and respected enough to participate.

After this we will formally introduce the topic by asking the class an introductory question, such as: ‘Have you ever experienced bullying?’. If the answer is ‘yes’ they should raise their hand. Since many students will probably raise their hand, we will continue to show them the statistics of bullying. The reason for providing these statistics is to show the class that almost every child will have to deal with bullying in their life. This high prevalence of bullying gives off the impression that bullying has become normal in today’s society. This, of course, should not be the case since bullying is a serious problem that leads to many mental health problems.

The next thing we will be talking about is the fact that everyone is responsible for the fact that bullying has become such a big issue in our society. The teachers and bullies are not the only ones that play a part, people who follow bullies and parents also do. Besides that, we will also mention that bullying doesn’t only occur during childhood. It’s a phenomenon that takes place at all ages and layers of society: discrimination, racism and sexism are just some examples of bullying in adolescence.

We will conclude the introductory part with listing the several consequences of bullying for children. Some children will start to interpret every situation negatively when they’ve been bullied. They think that everyone around them has bad intentions with them, even when that’s not the case. This will cause these children to adjust their behavior accordingly and be closed off when people approach them. Bullying will thus have a negative impact on people’s social emotional wellbeing. Since building relationships with people is important for people’s development.

Following this we will mention the three pillars that are central in our workshop. These are detection, approach and prevention.

The second part of the workshop will be about dealing with the problem. The emphasis is mainly on how the future teachers can detect bullying. This will be addressed through storytelling. We will prepare some cases and ask the class about their input. This can exist of their own personal stories, things they have been through themselves. By doing this we want to actively engage them in the story.

We will continue this part by mentioning that bullying is subjective. Which means that the future students have to learn the difference between bullying and teasing. The future teachers need to understand that the reaction of the children and the peer relationships should be taken into account when they’re distinguishing if behavior is bullying or teasing.

During storytelling we will use three different children (A, B and C who will be given names to make their stories more personal). There will be three protective factors for bullying that will come to the fore, namely class management, peer relationships and the teacher-student relationship. This will make it clear to the students which factors protect children from getting bullied and which role they, as future teachers, should fulfill.

The third part of the workshop is still part of raising awareness of the issue. Only the emphasis won’t just be on detecting the problem. We will also start focussing on tackling the problem. In this section, the students will engage in a role-playing game in which they will mainly learn how to respond to bullying behavior among the students. For this, we will make cards which will contain a certain situation, dialogue and role. The different roles that will be offered are that of the teacher, bully, bullied but also the girlfriend/boyfriend or peers. The students don’t know what role the other students will play in this situation. One student might get a card that says they are friends while the other student has a card with the description that they are the bully.

During this part we will also give the audience certain exercises. Some will have to pay attention to certain behavior they detected during the play, while others will comment on the way the roleplayer teacher has acted during the play itself. After the roleplay is over we will evaluate the play together and determine which behavior could be defined as detection or approach.

We will also ask the students that played a role to indicate how they felt after the situation: did they feel teased or bullied? We will also ask them what they think about the teacher’s role in this. This section will also provide tools for dealing with the bullying situation, making it clear that it is not a black and white situation. Meaning that the bully isn’t the bad person and that not only the bullied can be the victim. Both children have a problem that needs to be addressed, which they need help with. It’s also important that the future teacher doesn’t relate the bullying behavior to the personality of the children, since it is sometimes also a feeling of insecurity or powerlessness that causes these children to start  bullying, for example. When dealing with these situations it’s also important that the parents are involved which makes it an obligation for the teacher to remain neutral and objective between the bully and the bullied.

The last part of the workshop is the solution. In this part, everything that has been taught previously will come together. The important part of this section is that it has become clear to the students how to detect bullying. Besides that, they have also learned and practiced how to deal with bullying. However, it’s also important that the students learn how to prevent bullying in their classroom.

In the prevention of bullying, this workshop emphasizes what was also discussed in part 2, namely the protective factors of classroom management, peer relations and the teacher-student relationship. We will also briefly explain the differences between these factors and tell them how they can implement these factors into their classroom.

The take-home message we want to give the future students is that creating a safe environment in the classroom is the key to preventing bullying. This can be achieved by starting the day with certain sayings that create unity, like ‘We are family and we all love each other’. Achieving a feeling of unity or a family bond may decrease the chances that peers will bully each other.


In our redesign we have made certain choices that may raise questions to others that do not know a lot about our whole process itself. The first thing that may come to attention is the fact that we want to focus on three pillars, instead of just one.  It might seem a lot but, for us, it is important to give the pabo students a clear picture of the whole process of preventing bullying. By just focussing on the detection or the approach instead of all three, they miss the part where those pillars come together. They need skills in all these areas to become a teacher that actively prevents bullying in their classroom. If you know all about how you can detect bullying but do not know how to approach both parties, you are still stuck. If you have the theoretical and practical skills to detect and approach bullying, you will eventually be able to prevent bullying altogether.

Havik et al. (2015) concluded that children will often refuse to go to school if the peer relationship and class management do not function well. These are so-called risk factors, which means that they will influence and increase the chances of disorders. The reason why these children refused to go to school is because they were being bullied. This can be prevented by turning these risk factors into protective factors, since protective factors decrease the probability to develop a disorder. Another protective factor that is important is the teacher-student relationship. If the teachers have a good relationship with their students, students will feel comfortable enough to mention that they are being bullied. This approach is essential since teachers often do not notice when children are being bullied.

Besides that, peer relationships are also important to be kept in mind. If teachers have a hard time distinguishing between bullying and teasing, they can take peer relationships into account. When the teacher knows that two people are very close friends and are saying rude things to each other, it will most likely be teasing. This is because the two parties are friends and have a good mutual understanding and friendship. However, when the teacher notices that someone keeps saying rude things to someone else they are not friends with, this most likely will be considered bullying. If teachers invest more time in paying attention to the peer relationships in their classroom, it will help them detect bullying and approach both parties.

Class management can also help to prevent bullying in classrooms. By analysing the peer relationships in class, the teacher has a global idea of the class dynamic. It has become clear which students are more dominant and present and which students are quieter and kept to themselves. By noticing these little personality traits, teachers know how to divide the classroom. If they, for instance, put all the dominant kids together in a group and the quiet kids into another group this will lead to a power distribution. It is better to mix the children so they learn how to socialize with others who are not like themselves. By putting kids in boxes based on their personalities, they will start to only socialize with people who are like them, which can cause them to feel negative emotions towards the other party since they are ‘different’.

The second part that may seem surprising is the fact that we have chosen to focus on emotional bullying, rather than cyberbullying. Although cyberbullying has become a far greater problem than before, because of the rise of social media usage, statistics show us that those who were bullied report that they more often get verbally harassed than cyberbullied. YouthTruth (2021) reports that 79% of children get verbally harassed compared to 25% that gets cyberbullied. It is thus a common misconception to think that cyberbullying only happens online, it progresses into verbal harassment when kids start to bully each other at school as well.

Heine & Sauter (2013) figured that emotional bullying takes place during the ages 9 till 13. This is why we have focussed on primary education as opposed to secondary education. The statistics of NJi (2020) also show us that primary education experiences two times more bullying than secondary education. This is most likely because emotional bullying takes place during the ages that the children are still in their primary education.

Finally another thing that may seem surprising is that we focus on pabo students instead of teachers. After having a conversation with a teacher that teaches in primary education, she advised us to focus on pabo students since the workload of teachers is already pretty high. We thought we could easily implement workshops on days like ‘studiedagen’ but she told us that a lot of teachers would not have the motivation for this since they already have had to participate in some bullying prevention programmes. Pabo-students are the new generation teachers and they will gain the most out of this workshop since they are not yet set in their ‘teaching ways’.

Furthermore, they are not experiencing workload like the teachers of primary education are. Because of this, pabo students will pay more attention to the phenomenon that is bullying and will actively try to prevent it. Since they are students themselves, it is easier for them to think about instances when they have been bullied themselves. Teachers that teach primary education are most likely older which makes it harder for them to relate to bullying in primary education. They will most likely feel that this is just part of the school experience whereas pabo students can recall easier how bullying has affected them (or still does!).

The three perspectives that we have used in our redesign are psychology & management, art and artificial intelligence. We used psychology & management to decide how we are going to motivate the participants of our workshop. Since teachers of primary education most likely are only extrinsically motivated, we opted for pabo students since they have more intrinsic motivation to prevent bullying. During the art class, Laurence gave us some ideas about the way we could actively engage our participants. That is why we decided to implement roleplaying as a way for the participants to place themselves into someone else’s shoes. By doing this, they will experience certain feelings which makes them better understand their students and the feelings they go through. During the class about artificial intelligence we learnt about the learning goals. We implemented these goals in our instruction manual. With these goals, the workshop giver will have a clear idea of the things that the participants are supposed to learn during the workshop itself.



Welkom bij de workshop “Safer Space”. In deze workshop zal je met Pabo-studenten aan de slag gaan om emotioneel pesten onder basisschoolleerlingen aan te pakken. Hierbij zal gewerkt worden aan detectie, aanpak en preventie van emotioneel pesten onder de leerlingen in de klas. Lees voor de workshop deze handleiding rustig en zorgvuldig door en bereid jezelf zo goed als mogelijk voor op de workshop. Aan het einde van de handleiding is ook een referentielijst toegevoegd met relevante artikelen en theorie. Deze kun je ter voorbereiding zelf rustig doorlezen.

Duur: de workshop zal ongeveer 3 uur in beslag nemen.


  • De studenten beheersen de theorie en achtergrondinformatie die nodig is voor het herkennen van het pestgedrag onder de leerlingen.
  • De studenten voelen zich zelfverzekerd in hun capaciteiten om pestgedrag te bespreken met de leerlingen.
  • De studenten hebben handvatten gekregen voor het bespreken van pestgedrag met de ouders van de (betrokken) leerlingen.
  • De studenten hebben handvatten gekregen om pestgedrag onder de leerlingen aan te pakken.
  • De studenten hebben gereflecteerd op hun eigen persoonlijkheid en hoe deze een rol speelt in wat voor een docent zij gaan zijn later.
  • De studenten hebben geleerd welke methodes zijn kunnen toepassen in hun klas later om een veilig sfeer te creeren.
  • De studenten beheersen de theorie van de drie protectieve factoren en kunnen deze toepassen in hun klaslokaal.
  • De studenten weten het verschil tussen pesten en plagen en hoe ze de kenmerken hiervan kunnen herkennen.


  • Een klas met pabo-studenten
  • Een digitaal bord in de klas
  • Een PowerPoint-presentatie
  • 3 casussen, waarvan een aantal kopieën zijn uitgeprint
  • Kaartjes voor de storytelling


  • In de ruimte waar de workshop wordt gegeven moeten alle eventuele tafels aan de kant worden gezet en de stoelen moeten in een cirkel worden neergezet, zodat de leerlingen in een kring zitten tijdens de workshop.
  • Zet de PowerPoint alvast klaar.
  • Sorteer de casussen en leeg deze alvast in stapels klaar.
  • Sorteer de storytelling kaartjes, zodat alle kaartjes bij het juiste scenario liggen.

Begin van de workshop

Het is belangrijk om de workshop goed te beginnen. Doe dit door de nadruk te leggen op het creëren van een veilig omgeving. Geef van tevoren aan dat het onderwerp pesten heel persoonlijk is en dat als iemand zich oncomfortabel voelt tijdens de workshop, deze persoon dit mag aangeven en meer naar de achtergrond mag treden tijdens de workshop. Zorg er wel voor dat je het weet aan het begin van de workshop als mensen iets meer op de achtergrond mee willen doen, want anders geef je iemand onverwachts de beurt die zich hier misschien niet helemaal fijn bij voelt.


Inleidende vragen

De workshop begint met een aantal inleidende vragen. Deze vragen staan in de PowerPoint en de bedoeling is dat je deze even kort voorleest en vervolgens bespreekt in de klas. Geef de studenten de tijd om na te denken over de vragen en weest niet bang om eventueel een paar mensen de beurt te geven en te vragen of ze de vraag willen beantwoorden. Bedenkt hierbij wel dat we een veilige sfeer willen hebben en dat houdt ook in dat studenten altijd nee mogen zeggen als ze een vraag liever niet willen beantwoorden! Verder is het belangrijk dat er een aantal Ja/Nee vragen zijn, hierbij hoeven de studenten alleen maar hun hand op te steken als het antwoord “ja” is.


Na de inleidende vragen komen de dia’s met de statistiek achter pesten. Neem deze door met de studenten en vraag of ze de cijfers verwacht hadden. Hierbij is het belangrijk dat je de bijbehorende bronnen hebt doorgelezen, zodat je de theorie en achtergrond van de cijfers kent. Dan ben je tevens ook voorbereid op eventuele vragen die kunnen komen vanuit de studenten. Je bent in dit onderdeel vrij om zelf te bepalen hoelang je de cijfers wilt bespreken. Hierbij ben je afhankelijk van de interesse en medewerking van de studenten. Aan het einde van dit stuk is het belangrijk om te benadrukken dat wij de studenten/(toekomstig) docenten niet de schuld geven, maar ervoor willen zorgen dat er verandering komt en dat kan beginnen bij deze studenten.

Negatieve gevolgen

In dit onderdeel zullen kort de negatieve ervaringen en gevolgen worden besproken van het pestgedrag. In dit onderdeel is ruimte voor persoonlijke ervaringen van de studenten, laat ze vooral samen overleggen en bedenken wat voor negatieve gevolgen er allemaal zijn voordat je de dia’s laat zien. Hierbij is het wederom belangrijk dat je de literatuur goed hebt gelezen zodat je de theorie en achtergrond weet en goede voorbereid bent.

De drie pijlers

Dit onderdeel zal worden afgesloten met de drie pijlers van de workshop, namelijk detectie, aanpak en preventie. Benoem deze pijlers kort, maar ga er verder nog niet op in. Dat komt later in de workshop allemaal uitgebreid aan de beurt.

Het probleem

De focus ligt in dit onderdeel van de workshop op een van de drie pijlers, namelijk de detectie onder de studenten als het gaat over pesten. Deze detectie zal worden besproken aan de hand van storytelling.


Begin de workshop met het stellen van de volgende vragen:

  • Wat is pesten? Vraag hen naar het geven van een definitie en eventuele kenmerken.
  • Waarom is het moeilijk om pestgedrag te signaleren als docent?
  • Wat is de rol van docenten in het pestgedrag?
  • Wat kunnen de docenten doen om pestgedrag in hun klas te laten stoppen? Of wat doen docenten nu al om pestgedrag in hun klas te laten stoppen?

Bespreek deze vragen kort met de studenten en ga daarna door naar het onderdeel storytelling. Vraag wel aan de studenten of ze deze vragen in hun achterhoofd willen houden.


Er zijn drie casussen van te voren voorbereid. Begin bij elke casus met alleen het voorlezen van de inleiding. Hierna is het de bedoeling dat de studenten een moment voor zichzelf krijgen om hun eigen ervaringen te delen zodat ze actief worden meegenomen in het verhaal en het persoonlijk wordt voor ze. Tijdens dit onderdeel wil je zoveel mogelijk een open dialoog stimuleren tussen de studenten. Een aantal vragen die je tijdens het behandelen van de casussen zou kunnen stellen aan de studenten zijn: hoe zou jij deze situatie aanpakken, wat is volgens jou de beste manier van handelen, wat valt je op aan de casus/het kind/de situatie? Uiteindelijk behandel je elke casus zo volledig als mogelijk met daarin verwerkt de persoonlijke ervaringen van de casussen.

In elke casus zal een andere protectieve factor worden besproken. Dit moet van tevoren niet worden verteld aan de studenten, zodat hun reactie op de casus zo neutraal als mogelijk is en het niet gelijk voelt als een opdracht waarin ze moeten herkennen. Na het behandelen van alle casussen is het belangrijk dat je de drie protectieve factoren noemt: klassenmanagement, relaties tussen leeftijdsgenoten, leraar-leerling relaties. Bespreek deze factoren en vraag vervolgens aan de studenten of ze de factor aan de juiste casus willen binden en waarom dat zo is en wat ze is opgevallen in de casus. Zo maken ze kennis met de factoren waarvan wij willen dat ze die aan het einde van de cursus nooit meer vergeten en gaan implementeren in hun latere carrière.

Ter voorbereiding van dit onderdeel is het belangrijk dat je van tevoren de casussen hebt doorgelezen en hebt gekeken welke persoonlijke ervaringen deze bij jou naar boven brengen. Bedenk hierbij hoe jij de casus ziet, welke gevoelens en ideeën komen in je naar boven? Ook kan je dit onderdeel oefenen met wat collega’s of kennissen. Het kan namelijk best lastig zijn om in de casussen de persoonlijke verhalen van de studenten te verwerken.

Als het aankomt op de protectieve factoren is het belangrijk dat je de bijbehorende literatuur hebt gelezen, zodat je wederom weet wat de theorie is achter de factoren en deze op een goede en rustige manier kan uitleggen aan de studenten.


Na het horen van de casussen moet duidelijk zijn, maar ook worden benadrukt dat pesten subjectief is. De studenten hebben allemaal eigen ervaringen gedeeld, dus als het goed is hebben ze gezien dat iedereen andere ervaringen heeft als het gaat over pesten en dat is dus precies ook het geval bij hun (toekomstige) leerlingen. Zij zullen allemaal pesten op een andere manier ervaren en het is dan ook belangrijk dat de studenten niet te veel van tevoren aannemen, maar veel in gesprek gaan met de desbetreffende leerlingen. Bespreek dit kort in de klas. Bepaalde dingen waar de studenten bijvoorbeeld op kunnen letten in hun toekomstige klas later is de relatie tussen twee leerlingen. Als de twee leerlingen vriendjes zijn van elkaar is de kans groter dat het gaat over plagen dan over pesten, maar trek hierbij niet te snel zelf conclusies en vraag vooral wat de leerlingen/studenten op dat moment zelf ervaren.


Probeer samen met de studenten een soort conclusie/samenvatting te maken van dit onderdeel en wat ze ervan geleerd hebben. Pak ook de vragen die je tijdens de inleiding hebt gesteld erbij en kijk of ze deze nu beter kunnen beantwoorden.

De aanpak


Nu ga je door naar het onderdeel aanpak. In dit onderdeel zullen studenten aan de hand van rollenspel samen gaan leren hoe ze pestgedrag kunnen signaleren en aanpakken. Ze krijgen de kans om dit te oefenen en feedback te geven/ krijgen van hun medestudenten. Vertel kort aan het begin dat de studenten een rollenspel gaan doen en dat het belangrijk is dat ze actief meedoen.


Je hebt verschillende rollen in het kaartspel: de pester, de meeloper, de toeschouwer, het gepeste kind, de vrienden, de docen etc.. Niet alle rollen komen bij elk rollenspel aanbod en het is daarom ook belangrijk dat je niet van tevoren aan de studenten vertelt welke rollen er zijn. Tijdens het rollenspel willen we er namelijk voor zorgen dat de studenten zo neutraal mogelijk naar het rollenspel kijken. Na ieder rollenspel moeten de studenten namelijk de gespeelde situatie gaan analyseren en evalueren. Verder moeten de studenten tijdens het rollenspel letten op detectie en aanpak.

Je maakt aan het begin van het rollenspel een groepje van 3 en geeft iedere student een kaartje met de uitleg van hun rol. Voordat de studenten hun rollenspel gaan spelen, geef jij verschillende taken aan de toeschouwende studenten. Je wijst bijvoorbeeld een groepje van vijf studenten aan die moeten letten op detectie en weer vijf andere studenten moeten letten op aanpak. Na ieder rollenspel moeten de studenten met elkaar overleggen en evalueren. Gaat het inderdaad om pesten of was het plagen en waaraan denken ze dat te kunnen zien. Ook moeten ze feedback geven als een student de rol van de docent heeft gekregen. Zo kunnen ze leren van elkaars prestatie en met de feedback leren ze over de manier waarop ze pesten het beste kunnen aanpakken. Zorg er voor dat je de taken goed afwisselt tussen de studenten, zodat uiteindelijk alle studenten evenveel op detectie en aanpak hebben moeten letten.


Probeer wederom samen met de studenten een soort conclusie/samenvatting te maken van dit onderdeel en wat ze ervan hebben geleerd.

De preventie

Tijdens dit onderdeel is het vooral belangrijk om iets meer theorie achtergrond te geven. De studenten zullen zelf minder aan bod komen tijdens dit onderdeel.

Wat voor docent ben je?

Overleg met de studenten wat voor een docent zij denken te zijn. Hierbij kan je de volgende vragen stellen:

  • Hoe conflictvermijdend ben jij als persoon en als docent?
  • Misschien heb je in het verleden pestgedrag getolereerd omdat je zelf niet in actie wilde/durfde te komen?


Hierbij is het belangrijk dat je echt goed de theorie hebt doorgenomen en deze op een helder manier kan overbrengen aan de studenten. Bij het eerste onderdeel van de workshop over de detectie hebben ze al kennis gemaakt met de drie protectieve factoren:  klassenmanagement, relaties tussen leeftijdsgenoten, leraar-leerling relaties. Deze ga je rustig met de studenten doorlopen en ga je tips en tricks meegeven aan de studenten over hoe ze deze in de praktijk kunnen brengen.

Een aantal korte boodschappen die je kan meegeven aan de studenten zijn de volgende:

  • Als je als docent een onderbuik gevoel hebt dat een kind bijvoorbeeld wordt gepest of buitengesloten, kom dan zo snel mogelijk in actie en pak dit aan. Ga af op je intuïtie, maar doe dit niet op een confronterende manier.
  • Het creëren van een veilige omgeving in de klas is heel belangrijk. Dit kan je doen door samen met de leerlingen een aantal normen en waarden en regels op te stellen en hier ook steeds op terug te pakken. Herhaal deze regels elke keer weer als er bijvoorbeeld vakantie is geweest zodat de leerlingen weten wat wel en niet kan in de klas. Ook het beginnen van de dag met een leuke spreuk zoals “Wij zijn allemaal familie van elkaar” of “Wij houden allemaal van elkaar” kan het groepsgevoel onder de leerlingen versterken.

Verder ga je in dit onderdeel ook in op de driehoek school-ouders-leerling. Informeren, begrip en medewerking van de ouders is een zeer belangrijk onderdeel bij het aanpakken van pesten. Bespreek met de studenten hoe ze het zouden aanpakken als ze de ouders moeten betrekken in het probleem. Ze kunnen dit gesprek eventueel met elkaar oefenen als daar genoeg tijd voor is zodat ze weten hoe ze zo’n gesprek moeten voeren op een heldere en rustige manier. Zo leren ze ook hoe ze de ouders mee moeten nemen in de preventie en aanpak van pesten. Vergeet wederom niet te benadrukken voor de studenten dat de schuld niet ligt bij de pester of het gepeste kind, maar dat er wel sprake is van een pestprobleem dat moet worden aangepakt. Dit moeten ze ook in hun achterhoofd houden als ze later een gesprek voeren met de ouders van een pester.

De pester en de gepeste

Het is belangrijk om mee te geven aan de studenten dat ze als docent zowel met het gepeste kind als met de pester moeten kunnen omgaan. Vaak is er namelijk een achterliggende reden waarom kinderen pesten, denk aan zelf vroeger gepest of vervelende thuissituatie. Op de PowerPoint en in de theorie, die je van tevoren moeten hebben gelezen en voorbereid, staan tips over de manier waarop ze het beste het kind kunnen benaderen.


Maak wederom met de studenten een samenvatting van dit onderdeel en pak de voorgaande onderdelen/samenvatting er weer bij. Zo kun je goed zien of de belangrijkste leerdoelen zijn geland bij de studenten.

Stel ook de volgende vragen aan de studenten:

  • Wat ga je nu doen om pestgedrag in jouw klas te voorkomen en aan te pakken?
  • Denk je dat je nu genoeg tools hebt meegekregen om assertief in te grijpen als het gaat om pestgedrag?


Als je als docent een onderbuik gevoel hebt dat een kind bijvoorbeeld wordt gepest of buitengesloten, kom dan zo snel mogelijk in actie en pak dit aan. Ga af op je intuïtie, maar doe dit niet op een confronterende manier.


Havik, T., Bru, E., & Ertesvåg, S. K. (2015). School factors associated with school refusal- and truancy-related reasons for school non-attendance. Social Psychology of Education, 18(2), 221–240.

Heyne, D. A. & Sauter, F. M. (2013). School refusal. In: Essau C. A., Ollendick T. H. (red.) The Wiley-Blackwell handbook of the treatment of childhood and adolescent anxiety. Chichester: John Wiley & Sons Limited. 471–517

Plagen en Pesten | Verschil | Kenniscentrum Pesten. (2021, 6 december). Stop Pesten NU. Geraadpleegd op 19 december 2021, van

Psi Testuitgevers. (z.d.). Cijfers over pesten. Saqi. Geraadpleegd op 7 december 2021, van

YouthTruth Student Survey. (2021, 10 november). YouthTruth | Learning from Student Voice: Bullying. YouthTruth. Geraadpleegd op 7 december 2021, van